Politiegeweld

Missie
Onze missie is dat de politie minder geweld gebruikt en dat de overheid transparant verantwoording aflegt wanneer agenten geweld toepassen. Wij streven er naar dat:

  • De taser niet wordt ingevoerd.
  • De regels voor vuurwapengebruik in lijn gebracht worden met mensenrechtenstandaarden.
  • Alle zaken waarbij iemand overlijdt onder verantwoordelijkheid van de politie door een rechter beoordeeld worden.

Hoe vaak gebruikt de politie geweld?
Tot 2019 registreerde de politie jaarlijks rond de 11.000 geweldsincidenten waarbij politiemensen geweld gebruiken richting burgers. In 2019 registreerde de politie 24.000 geweldstoepassingen. Deze stijging verklaart de politie door te wijzen op de nieuwe wijze van geweld registreren. Geweldsgebruik door agenten leidt zelden tot vervolging of veroordeling, zo blijkt uit onderzoek van Controle Alt Delete. In de periode 2016 tot 2019 deden burgers – voor zover bekend - 722 keer aangiftes vanwege buitenproportioneel. Uiteindelijk werden in vier jaar tijd slechts vier agenten veroordeeld vanwege geweldsgebruik.

De Rijksrecherche publiceert halfjaarlijks cijfers over dodelijke slachtoffers die vallen bij incidenten waarbij agenten geschoten hebben. Maar wat blijkt: overledenen zoals Mitch Henriquez komen niet voor in deze cijfers, omdat er geen publieke cijfers zijn over dodelijke slachtoffers van fysiek geweld door de politie; het OM registreert alleen mensen die overlijden door politiekogels. Uit cijfers van Controle Alt Delete blijkt dat jaarlijks rond de acht mensen overlijden bij of vlak na een aanhouding. Van de 47 zaken die wij documenteerden sinds 1 januari 2016 heeft het Openbaar Ministerie geen enkele betrokken agent voor de rechter gebracht.

Hoe weet je hoeveel geweld de politie mag gebruiken?  
De politie heeft de bevoegdheid om geweld te gebruiken, maar het geweld moet wel aan de regels voldoen. Geweld moet proportioneel en subsidiair zijn. De regels staan in de politiewet en de ambtsinstructie.

Nieuwe ambtsinstructie
De ambtsinstructie, waarin staat hoe de politie geweld mag gebruiken, wordt binnenkort herzien tijdens een grote stelselherziening. Lees hier welke veranderingen allemaal zijn doorgevoerd, dan wel op stapel staan. Een belangrijke ontwikkeling is bijvoorbeeld dat de politie ruimere bevoegdheden krijgt, bijvoorbeeld met betrekking tot het vuurwapen, de taser en rubberkogels. Lees hier onze kritiek op de stelselherziening.

Vuurwapen
De regels voor het vuurwapengebruik zijn niet in overeenstemming met internationale richtlijnen en worden verruimd in de nieuwe ambtsinstructie. Volgens de ambtsinstructie (artikel 7) is schieten ter aanhouding toegestaan, maar dat is niet in lijn met de 'basic principles' van de VN uit 1990 (zie pagina 110). Hierin staat dat wetshandhavers alleen mogen schieten om zichzelf of iemand anders te verdedigen of om een situatie te voorkomen waarin iemands leven op het spel staat. Hier een actueel voorbeeld uit Den Haag waar deze spanning zichtbaar is.

Taser
Speciale arrestatieteams gebruiken de taser al (voorbeeld), maar als de nieuwe ambtsinstructie van kracht wordt, komt de taser in de basisuitrusting van alle politieagenten. Volgens de Nederlandse Orde van Advocaten mag de taser straks ingezet worden tegen iedereen die zich verzet bij een aanhouding. De invoering van de taser, zo bleek uit deze uitzending van Medialogica, berust op oneigenlijke argumenten.

Politiehond
De politiehond is een geweldsmiddel dat vaak leidt tot ernstig letsel. Er zijn geen regels voor inzet van de politiehond en over de inzet is nog nooit een serieuze evaluatie gepubliceerd. In het besluit bewapening en uitrusting politie staan geen regels over de inzet van de politiehond. Ook in de regeling politiehonden staat niets over de inzet van de hond. In art 15 van de ambtsinstructie voor o.a. de politie staat slechts dat de inzet van de hond geoorloofd is onder toezicht van een geleider - meer niet. 

Beoordeel het zelf
Hier een aantal voorbeelden van politiegeweld, waarbij je zelf kan inschatten of het binnen de regels of buitenproportioneel is: een vuistslag, een kickbox actie, een aanval door een politiehondeen jongen klemgereden, een man met geweld aangehouden en verbaal geweld. Geweld moet proportioneel en subsidiair zijn: het is proportioneel als het geweld past bij de situatie, het is subsidiair als het lichtst mogelijke geweldsmiddel is ingezet.

Successen
We hebben bereikt dat politie en justitie 2020 gaan bijgehouden hoeveel burgers jaarlijks overlijden onder verantwoordelijkheid van de politie. Ook wordt vanaf dit jaar gemonitord hoeveel agenten jaarlijks vervolgd worden vanwege geweldsincidenten. Dit draagt bij het transparant verantwoording afleggen over toegepast geweld.