6. Fouilleren

Wat is preventief fouilleren

In tientallen gemeenten worden preventief fouilleeracties georganiseerd. De gemeenteraad kan aan de burgemeester de bevoegdheid geven om veiligheidsrisicogebieden aan te wijzen. De officier van justitie kan vervolgens de politie inzetten om mensen preventief te fouilleren op verboden wapenbezit. Burgers kunnen gefouilleerd worden zonder dat zij verdacht worden van een strafbaar feit.

Preventief fouilleren vergroot het risico op etnisch profileren

Uit onderzoek van Amnesty International blijkt dat het risico op etnisch profileren bij preventief fouilleren groot is. Als in het veiligheidsrisicogebied dat wordt aangewezen een hoog percentage inwoners een migratie achtergrond heeft, dan versterkt dit het risico op etnisch profileren nog verder.

Wettelijk uitgangspunt bij preventief fouilleren is dat dit ‘zonder aanzien des persoons’ moet worden gedaan. Dat impliceert dat de politie in principe iedereen zou moeten fouilleren. Er zijn vrijwel altijd meer mensen dan politieagenten en daarom moet de agent keuzes maken: de politie moet selecteren. Als er werkelijk zonder aanzien des persoons gewerkt wordt, moet de politie aselect fouilleren, bijvoorbeeld elke 3e of 5e persoon. Duidelijke richtlijnen over hoe de politie dit moet doen bestaan echter niet, met als gevolg dat (on)bewust geselecteerd wordt op huidskleur of afkomst.

Legitimeert oververtegenwoordiging meer controles?

Afgezien van het feit dat bij proactieve politiecontroles niet geselecteerd mag worden op etniciteit, wordt vaak gezegd dat het werkt. Kijk bijvoorbeeld naar jongeren van 17 jaar oud. Van de jongens met een ‘autochtone’ Nederlandse achtergrond is 1,5% verdacht van een strafbaar feit, van bijvoorbeeld de Marokkaans-Nederlandse jongens is dat 7,5%.

Vijf keer zo vaak. De statistische kans dat de agent een ‘boef vangt’ is iets groter als hij een Marokkaans-Nederlandse jongere controleert dan als hij een autochtoon Nederlandse jongere staande houdt. Waar aan voorbij wordt gegaan is dat 92,5% van de Marokkaans-Nederlandse 17-jarigen geen verdachte is.

Zij zijn als groep dan wel váker verdachte, maar verreweg de meesten uit die groep zijn dat niet. Agenten zeggen dat zij het onderscheid wel kunnen maken. Echter, uit onderzoek (Landman, 2016) blijkt dat politiemensen hun intuïtie en de effectiviteit van proactieve politiecontroles flink overschatten. Het proactief controleren van mensen veel burgers die niets strafbaars hebben begaan, kost veel politiecapaciteit en schaadt het vertrouwen in de politie.

Er is geen wetenschappelijk onderzoek waaruit blijkt dat etnisch profileren daadwerkelijk effectief politiewerk is.

Vraag om een meting van de opbrengst van preventief fouilleeracties

De gemeenteraad kan bij het instellen van veiligheidsrisicogebieden vragen om kwalitatieve en kwantitatieve monitoring van de fouilleeracties, en om waarborgen voor gelijke behandeling. Vraag om:

  • Strikt aselectieve controles.
  • Systematische monitoring van de fouilleringen: hoeveel mensen zijn er gecontroleerd en wat is hun leeftijd en etnische achtergrond?
  • Inzicht in de effectiviteit: wat is de opbrengst van de fouilleringen en hoe verhoudt zich dat tot de inzet van politie-uren?