Etnisch profileren

Missie
Onze missie is dat wetshandhavers niet meer etnisch profileren. 

Visie
De overheid zet in op bewezen effectieve instrumenten tegen etnisch profileren. De instrumenten worden geïmplementeerd, er wordt op toegezien dat iedereen zich er aan houdt en er wordt gemonitord of etnisch profileren afneemt. Samengevat streven wij ernaar dat alle wetshandhavers:

  • (H)erkennen dat etnisch profileren gebeurt.
  • Het gebruik van etniciteit in risicoprofielen verbieden.
  • Systematisch monitoren of controles eerlijk plaatsvinden.
  • Normstellend optreden als er etnisch geprofileerd wordt.
  • Barrières wegnemen die het werven van meer cultureel divers talent bij overheidsinstanties hinderen.

Ongelijkheid in de strafrechtketen
Uit onderzoek blijkt dat jongeren met en zonder migratieachtergrond even vaak aangeven dat zij strafbare feiten plegen. Toch blijkt dat mannen met een niet-westerse  migratieachtergrond twee keer vaker gecontroleerd worden door de politie dan Nederlands-Nederlandse mannen. Jongeren met een migratieachtergrond hebben een vijf keer grotere kans om als verdachte aangemerkt te worden en een tien keer grotere kans om een celstraf te krijgen - voor hetzelfde delict. Verdachten met een migratieachtergrond worden zwaarder gestraft door de rechter.

Hoe vaak komt etnisch profileren voor?
Er bestaan in Nederland geen data over de omvang van etnisch profileren. Uit onderzoek dat wij in 2019 uitvoerden onder bijna 2000 respondenten in Amsterdam blijkt dat 41% van de mannen met een niet-westerse achtergrond in Amsterdam in het afgelopen jaar door de politie werd aangesproken. Amsterdamse mannen met een niet-westerse migratieachtergrond werden, zo blijkt,  twee keer vaker gecontroleerd dan Nederlands-Nederlandse mannen. Respondenten met een niet-westerse migratieachtergrond deelden stevige onvoldoendes uit aan de politie: minder dan de helft van de respondenten vond dat de politie goed luisterde en rechtvaardig handelde. Amsterdammers zonder migratieachtergrond gaven daarentegen ruime voldoendes. Over etnisch profileren door de KMar en boa’s bestaan geen cijfers.

Gevolgen van etnisch profileren
Etnisch profileren schaadt het vertrouwen in wetshandhavers en gaat ten koste van effectieve criminaliteitsbestrijding. De documentaire ‘Verdacht’ geeft inzicht in de persoonlijke impact van etnisch profileren. In deze film’ doen Nederlanders verslag van hun soms bizarre en onthutsende ervaringen met de politie, waarbij hun huidskleur hen tot verdachte maakt. De veertien geïnterviewden hebben uiteenlopende beroepen (installateur, leraar, advocaat, militair, politieagent), ze verschillen in leeftijd en in afkomst. Ze hebben één overeenkomst: de politie wil regelmatig van ze weten wat ze hier doen, waar ze naar toe gaan en hoe ze heten.

Beleid
Sinds 2017 kent de politie het handelingskader proactief controleren. Hierin staat dat de politie iemand niet mag controleren omdat “hij (op het oog) tot een groep behoort die oververtegenwoordigd is in de misdaadstatistieken of omdat hij wat betreft enkel zijn uiterlijk in die buurt ‘niet thuishoort’.” Dit handelingskader is helaas bij veel agenten onbekend, zo blijkt uit onderzoek en uit eigen ervaringen van Controle Alt Delete.

De KMar heeft geen beleid tegen etnisch profileren. Zij stellen zich zelfs, in tegenstelling tot de politie, op het standpunt dat etniciteit onderdeel mag uitmaken van een risicoprofiel. Gemeenten, die vaak de werkgever zijn van boa’s, hebben ook geen beleid tegen etnisch profileren. Bij de politie, de KMar en boa’s worden controles niet systematisch geregistreerd. Daardoor is er geen toezicht mogelijk op de eerlijkheid van het werk op straat.

Successen
Samen met onze samenwerkingspartners en vele Nederlanders hebben we bereikt dat de politie erkent dat etnisch profileren meer dan incidenteel voorkomt. Dat leidde er toe dat de politie beleid maakte waarin staat dat oververtegenwoordiging in de criminaliteitsstatistieken geen reden mag zijn voor een politiecontrole. Onze zorgen dat agenten het beleid niet kennen leidde ertoe dat de politie gaat monitoren hoeveel agenten bekend zijn met het beleid. Daarnaast werkt de politie aan een app waarmee – mogelijk – gemonitord kan worden of politiecontroles eerlijk plaatsvinden. Andere successen die we geboekt hebben zijn: In een stembusakkoord, dat wij initieerden beloofden bijna alle politieke partijen - inclusief regeringspartijen - dat zij zich er voor gaan inspannen dat de overheid etniciteit niet meer gebruikt om fraude te bestrijden. De rechtspositie van mensen die een klacht indienen over etnisch profileren is met hulp van ons verbeterd. De bewijslast van etnisch profileren is door de Ombudsman bij wetshandhavers gelegd: zij moeten bewijzen dat er géén sprake was van etnisch profileren.