Mogelijk ruimere bevoegdheid politie om geweld te gebruiken

Ook Amnesty Nederland en Orde van Advocaten zijn kritisch over nieuwe ambtsinstructie

vrijdag 5 juni 2020

De nieuwe ambtsinstructie die nu bij de Raad van State ligt geeft de politie fors ruimere bevoegdheden om geweld te gebruiken. Dat blijkt uit de kritische noten die Amnesty International en de Nederlandse Orde van Advocaten plaatsten naar aanleiding van het wetsvoorstel politiegeweld. Deze zienswijze werd al in de zomer van 2018 ingediend tijdens een consultatieronde en zijn hier terug te lezen.

Pepperspray en taser
Volgens de Nederlandse Orde van Advocaten staat in de nieuwe ambtsinstructie dat agenten een ruimere bevoegdheid krijgen om pepperspray en de taser te gebruiken. Taser en pepperspray mogen straks gebruikt worden bij iedereen die zich verzet tegen een aanhouding. De ambtsinstructie geeft geen toelichting bij welke strafbare feiten deze wapens ingezet mogen worden. De Orde van Advocaten concludeert daarom dat het gebruik van pepperspray en de taser straks "generiek toelaatbaar" is bij elke aanhouding waarbij iemand zich verzet, "of het nu gaat om een overval of wildplassen". Lees hier het hele advies.

Vuurwapen
In het advies van Amnesty (hier in zijn geheel terug te lezen) geeft ook de mensenrechtenorganisatie stevige kritiek op de nieuwe ambtsinstructie. Volgens internationale geweldsbeginselen waar ook Nederland zich aan gecommitteerd heeft, mag de politie alleen schieten bij een onmiddellijke bedreiging van het leven of een kans op ernstig letsel. De huidige ambtsinstructie voldoet nu al niet aan de internationale beginselen en het nieuwe voorstel nog veel minder. De nieuwe ambtsinstructie stelt dat de politie ter aanhouding kan schieten op een vluchtende verdachte of veroordeelde van een woninginbraak die daarbij iemand met flinke kracht opzij heeft geduwd. Ook mag de politie schieten wanneer het geweld of de dreiging ervan al is geweken.

Opvallend: het vuurwapen mag straks ook gebruikt mag worden om "oproerige bewegingen en andere ernstige wanordelijkheden" tegen te gaan. Volgens Amnesty is dit artikel zo ruim opgesteld, dat de politie volgens de ambtsinstructie straks lukraak mag schieten in een menigte, zoals een groep demonstranten.

Wat is de stand van zaken nu?
We hebben gesproken met de Orde van Advocaten, Amnesty en de Raad van State. Alle drie geven aan dat het onbekend is welke versie van de ambtsinstructie nu bij de Raad van State ligt. Ook Eerste Kamerleden weten dit niet. Het is mogelijk dat de kritische noten verwerkt zijn in de laatste versie die nu bij de Raad van State is, maar dit kan ook niet zo zijn.

De ambtsinstructie ligt op dit moment bij de Raad van State (het belangrijkste adviesorgaan van ons land wat betreft wet- en regelgeving. Het advies van de Raad van State wordt deze zomer verwacht. Maar de aanstaande wetswijziging, die komende week in de Eerste Kamer wordt behandeld, maakt van de ambtsinstructie wel alvast de strafrechtelijke norm voor de toepassing van geweld (hier meer info daarover).

Onze visie
De Eerste Kamer kan straks een wet aannemen, waarvan het gevolg nog niet inhoudelijk beoordeeld is door de Raad van State. Gezien de stevige kritiek van Amnesty International en de Nederlandse Orde van Advocaten is dit een zorgelijke ontwikkeling. De Eerste Kamer zou de behandeling van het wetsvoorstel moeten opschorten, totdat duidelijk is hoe de ambtsinstructie eruit komt te zien.